Wakker worden zonder benen

Lezing Victor Staudt maakt indruk

In 1999 nam Viktor Staudt het besluit om uit het leven te stappen. In zichzelf had hij van iedereen afscheid genomen en kon hij alles loslaten. De zelfmoordpoging heeft hij overleefd, maar hij moest wel beide benen missen. Nu is Viktor Staudt auteur van de boeken ‘Het verhaal van mijn zelfmoord en hoe ik de angsten en depressies overwon’ en ‘Een leven op rolletjes’, en geeft hij lezingen waarmee hij het taboe wil doorbreken over onderwerpen als depressie, borderline, angsten en zelfdoding.

Bezoekers spelen "een steekje los" ter voorbereiding

Maandag 9 maart was Staudt in het kader van de Boekenweek 2015 te gast in de Bibliotheek Centrum om het gesprek aan te gaan met ruim 50 aanwezigen. De avond startte met een inloop waarbij bezoekers met elkaar in gesprek gingen over allerlei zaken waar je als mens met psychische problemen of als naaste/mantelzorger mee te maken krijgt. Medeorganisator Stichting Vriendendiensten gebruikte hiervoor het spel “een steekje los”.

Het verhaal
De lezing van Staudt begint bij het begin. In zijn jeugd zag Viktor zijn tijd op school als zwart-wit en zijn leven daarbuiten in kleur. Iets wat op het voortgezet onderwijs wel goed zou komen dacht Victor. Maar hij begon te stotteren en ontwikkelde een borderline stoornis, een diagnose die pas vele jaren later gesteld werd. Minderwaardigheid, faalangst, paniekaanvallen en moeite met het aangaan van relaties zorgden ervoor dat Staudt in een isolement terecht kwam. De eenzaamheid maakte hem diep ongelukkig en hoe hij het ook probeerde, met sport, werken en gezond leven, de mist trok niet op. Er was nog maar één uitweg.

Zijn zelfmoordpoging mislukte en Victor Staudt moest verder, maar hoe? Zijn arts adviseerde hem om een boek te gaan schrijven over zijn leven en zijn poging hieraan een einde te maken. Dit gebeurde pas 10 jaar later, de schaamte zat in de weg: ‘het was veel gemakkelijker om te vertellen dat ik mijn benen was kwijtgeraakt bij een motorongeluk’. Het keerpunt kwam toen de arts antidepressiva ging voorschrijven. Medicatie die hij altijd zou moeten blijven gebruiken weet Staudt uit ervaring. Ondanks de momenten waarop hij nog last heeft van depressie kan hij er beter mee omgaan. Het gaat dan ook een stuk beter.

Victor Staudt gaat in gesprek met bezoekers om het taboe op depressie en zelfdoding te doorbreken

Vragen en ervaring delen
Het verhaal is vaker verteld maar de openhartigheid waarmee het gebeurde maakte indruk bij de bezoekers. En het nodigde uit tot het stellen van moeilijke en persoonlijke vragen en het delen van ervaringen. Zo vertelde iemand naar aanleiding van een vraag over Victors medicijngebruik, dat zij ook veel baat heeft bij de medicijnen en weer veel beter kan functioneren.
Eén van de  bezoekers was op zoek naar handvatten hoe om te gaan met iemand die ook met fysieke beschadigingen uit een zelfmoordpoging gekomen is. ‘Ieder mens is anders en daar kan ik dan ook geen goed antwoord op geven’, was zijn reactie. ‘Wat wel heel goed is dat je er regelmatig komt en bent voor deze persoon, zodat hij weet en voelt dat er iemand voor hem is’

Zelfdoding maakt veel los bij nabestaanden, ze blijven bijna altijd met de vraag zitten hoe de laatste momenten beleefd worden en of ze het niet waard waren om voor te blijven leven. Victor kan daar een klein beetje inzicht in geven door het vertellen van zijn verhaal: ‘Het idee ontstaat op een gegeven moment en groeit langzamerhand, maar je bent zo met je zelf bezig dat je niet denkt aan de gevolgen voor anderen.’

Voor degene die zijn vraag niet in het openbaar wilde stellen was er mogelijkheid informeel na te praten. Niet alleen met Victor Staudt, maar ook met elkaar of met de vrijwilligers en professionals van Mindfit en de Vriendendiensten.

De avond werd gehouden in het kader van de Boekenweek 2015 met het thema 'Waanzin, te gek voor woorden'. De organisatie was een samenwerking tussen Wijkwinkel, de Bibliotheek, Stichting Vriendendiensten en Mindfit.

Cursiefjes in de Kroeg, intiem en overdonderend

'Wacht maar tot je slaapt rotzak, dan smeer ik teer op je kloten!' Andy Fierens tettert de woorden in het gezicht van een man die nietsvermoedend Bierencafé De Heks binnenkomt. Overdonderd neemt hij plaats op de dichtstbijzijnde kruk, realiseert zich wat er aan de hand is en luistert daarna met plezier naar de rest van het optreden van de Vlaamse dichter/performer. Hilariteit bij het overige publiek dat trouwens verre van nietsvermoedend was. Ze waren allemaal heel bewust afgekomen op de derde editie van Cursiefjes in de Kroeg.

Andy Fierens aan het werk in Café de Heeren op de Brink

Alle zes, want het aantal toehoorders was aan het begin van het eerste van de vijf optredens nog niet groot. Dat, in combinatie met het ontbreken van een microfoon, maakte het wel tot iets bijzonders. Fierens bewoog zich al dichtend door de kroeg en kwam soms angstvallig dichtbij met zijn rake, harde, af en toe zelfs schokkende, maar bovenal humoristische gedichten.

Mazzel
Voor mij als begeleider was het gelijk duidelijk dat ik een geweldige middag tegemoet zou gaan. Al zou hij elke keer hetzelfde doen, de uitdrukking op de gezichten van de mensen zouden me zeer gaan vermaken. Andy bracht bij elk optreden minstens één nieuw gedicht. Favoriet was wel het stuk met daarin de eerste zin van dit blog. Het heet 'Mama's en Papa's' en komt uit zijn laatste bundel Wonderbra's en Pepperspray waarin de wat meer toegankelijke werken staan (in vergelijking met Grote Smerige Vlinder). Het gedicht kunt u hier lezen of beter nog, hier bekijken. Een journalist van de Stentor was erbij toen Fierens het gedicht voordroeg in COC-café Fabulous en maakte er een opname van.

Moeder met dochters uit Twente, Groningen en Deventer
genieten zichtbaar van de optredens

Pech
U begrijpt het, u heeft iets gemist als u niet geweest bent. Net als ik trouwens, want hoewel mijn middag goed was met de dichter en vooral ook oprecht vriendelijke en geïnteresseerde Andy Fierens (meer dan statistisch oké) heb ik natuurlijk alle andere optredens niet mee kunnen maken. Die van Tosca Niterink & Anita Janssen, van Phillip Huf, Sanneke van Hassel & Ton Rozeman en die van Asis Aynan.

Met die laatste ging onze kersverse directeur Alice van Diepen op stap:

Een Haarlemse schrijver

Bij ‘Cursiefjes in de Kroeg’ mocht ik mee als begeleider van Asis Aynan, schrijver van zeer korte verhalen. Omdat ik bij ieder café de schrijver moest inleiden had ik me ingelezen en zijn bundel ‘Veldslag’ gelezen. Ik ontdekte dat zowel Asis als ik in Haarlem onze jeugd hebben doorgebracht. Weliswaar zit er 20 jaar in tijd tussen, maar omdat we beiden op katholieke scholen hebben gezeten voelde ik een zekere verwantschap. Asis gebruikt zijn Nederlands Marokkaanse achtergrond bij het schrijven over allerlei gebeurtenissen uit het dagelijks leven;  ouders, familie, liefde, school. Mooi vond ik het verhaal over de lagere school waar hij zich, met het zelfgebakken brood van zijn moeder, ongemakkelijk voelde omdat alle kinderen uit zijn klas de ‘gewone’ boterhammen in hun lunchpakketje hadden zitten.

Bijna een privémoment: Asis Aynan(midden) en zijn publiek

Het was heel apart om samen met hem langs vijf Deventer kroegen te lopen. Iedere kroeg z’n eigen sfeer en eigen publiek. We hadden trouwens wel een flinke concurrent. Het prachtige lenteweer zorgde ervoor dat de meeste mensen buiten zaten en de opkomst binnen wat tegenviel. Voor de sfeer maakte het trouwens niet uit, Asis kon zowel met kleine gezelschappen als grotere groepen prima omgaan. Zelf vond ik het wel grappig om vijf keer min of meer hetzelfde verhaal te horen. Je realiseert je dan dat je iedere keer toch weer anders luistert en details hoort die je de keer ervoor niet hoorde. En ook Asis ging iedere keer net even anders te werk, de ene keer aangevuld met een gedicht, de andere keer met een nagesprek waarin hij meer vertelde over zijn schrijverswerk en zijn islamitische achtergrond. Het was een bijzondere ervaring deze stralende zondagmiddag in de kroeg met cursiefjes. 

Meer
We zijn het eens, we mogen terugkijken op een mooie dag waar iedereen hard aan gewerkt heeft. De schrijvers, de organisatie van de Deventer Boekenweek, de medewerkers van de bibliotheek en de vele vrijwilligers. En het is nog lang niet op. De Boekenweek duurt nog tot en met 15 maart. Kijk op www.deventerboekenweek.nl voor het volledige programma.