Over het verslapen van onze tijd, de media - en de rol van de bibliotheek

De wereld verandert, de bibliotheek verandert. Dat is al een oud motto voor het vernieuwen van bibliotheken, en het blijft voorlopig nog wel even geldig. Waar de bibliotheek vroeger vooral met boeken te maken had, gaat het nu om heel veel meer dan boeken. Van het toenemend aantal media waarmee we in aanraking komen, maken we steeds meer gebruik. Dat staat in het onlangs verschenen  Rapport 'Media: tijd 2014'. Het geeft een actueel antwoord op de vragen: Waar besteden we onze tijd aan? En hoeveel tijd besteden we aan media?

'Volgens mij verslaap jij je tijd.' zei mijn vader vroeger vaak. Nou, dat klopt nog steeds! Maar, na slapen besteden we aan mediaconsumptie de meeste tijd.

Van welke media maken we zoveel gebruik is dan de vraag. Uit tijdbestedingsonderzoeken weten we dat de tijd die we aan schriftelijke media besteden sinds 1975 aan het afnemen is. Zijn we zoveel meer televisie gaan kijken? Hoe staan radio en muziek luisteren ervoor? En wat is inmiddels de positie van digitale en sociale media? En waar gebruiken we die media? Thuis, bij anderen of op het werk? En gebruiken we dan papier of een vast of mobiel apparaat? Het rapport geeft antwoorden én verbluffend mooie overzichten! 

We kijken heel veel tv, en vooral 's avonds thuis natuurlijk. Dan luisteren we weer minder naar radio en muziek, dat doen we meer overdag en buiten de deur.

28% van de mediatijd doen we aan multitasking: meer media tegelijkertijd gebruiken. En het meest gebruiken we vaste apparaten (94%) gevolgd door mobiele apparaten (64%) en tenslotte papieren mediadragers (44%).

Alles wat we lezen, is nog voor 78% op papier, de rest doen we op Ereaders, Pc's tablets en laptops. 

En wat moet een bibliotheek met al deze wijsheid. Het antwoord is eenvoudig: meedoen én aanpassen. Als de wereld verandert, moet de bibliotheek veranderen.
Wie wil zorgen dat grote groepen burgers in onze samenleving toegang hebben tot relevante informatie voor hun eigen leven of voor deelname aan de samenleving, moet zorgen dat dat aansluit bij de manier waarop mensen dat tegenwoordig doen! Dan moet de boekige bibliotheek fors minder boekig zijn.

Daar zijn we als bibliotheken al een tijd aan het het werken. Digitale bronnen en Ebooks vormen een onderdeel van onze collecties. De bibliotheek is een werk- en ontmoetingsplaats waar al die bronnen en media geraadpleegd kunnen worden, waar gewerkt en gestudeerd kan worden. Waar de digitale Wijkwinkel handzame informatie over wonen, welzijn en zorg op een rij zet, die ook 'onder de arm' aanwezig is bij de zogenaamde keukentafelgesprekken. Waar allerlei programma's plaatsvinden van leesclubs, lezingen, films kijken, trainingen en workshops tot cursussen van de Volksuniversiteit en radio- en tv programma's. Waar we samenwerken met omroepen en op het punt staan aan het Mediacentrum invulling te gaan geven. En dat alles met als resultaat dat ruim 50% van de bevolking van Deventer regelmatig tot zeer frequent onze bibliotheken bezoekt en ruim 30% een pas heeft en media leent.  Het beeld van 'een bibliotheek' die bestaat uit vier muren met boeken die je kunt lenen gaat zo echt tot het verleden behoren.

Als we na slapen, de meeste tijd besteden aan mediagebruik, dan is het dus niet de vraag óf een bibliotheek nog toekomst heeft. Een multimediale groeimarkt, waar we al een heel goede positie hebben, ligt aan onze voeten. En dat is niet vrijblijvend. Het is de vraag hoe we ons nog sneller en beter kunnen aanpassen aan het veranderend mediagedrag, zodat we de maatschappelijke positie van de bibliotheek verder kunnen uitbouwen en nog meer van waarde kunnen laten zijn voor individu en samenleving. Het rapport Mediatijd 2014 biedt volop aanknopingspunten. Laten we zeggen dat bibliotheekmensen hun tijd voorlopig niet hoeven te verslapen.

Jos Debeij

Een feestje voor BoekStart in Deventer

BoekStart bestaat 5 jaar en dat gaan we 21 mei vieren met het BoekStartFeest; een mooi programma vol workshops voor kinderen tot 4 jaar. BoekStart wil het lezen met heel jonge kinderen bevorderen én ouders met baby’s laten genieten van boeken.
Het is een landelijk programma dat vanuit de bibliotheek georganiseerd wordt. Ruim 95 procent van de bibliotheken in Nederland doet inmiddels mee. Gemeenten, consultatiebureaus, kinderopvang en boekhandels zijn actief betrokken.

In Deventer gaf wethouder Marco Swart het startsein voor BoekStart. Op woensdag 19 januari 2011 reikte hij de eerste BoekStartkoffertjes uit aan enkele jonge ouders en hun baby's.

De officiële opening van BoekStart in Deventer

Het project is een groot succes. Ook in Deventer! Ruim 40 procent van ouders met baby's tussen de 3 en 18 maanden haalt het BoekStartkoffertje op en maakt de baby lid van de bibliotheek. In drie jaar tijd kreeg de Bibliotheek Deventer er ruim 2000 leden bij in de leeftijd tussen de 0 en 4 jaar. Van dit aantal is 65% onder de 2 jaar.
Al eerder schreef ik over het succes van onze BoekStart inloopochtenden.

Kortom we zijn trots op de resultaten van BoekStart en dat mag gevierd worden. Op woensdag 21 mei organiseren we ons eerste BoekStartFeest in de Bibliotheek Centrum van 9.30 - 12.00 uur (inloop vanaf 9.00 uur). Ouders, grootouders, oppasvrienden, professionals en natuurlijk de allerkleinsten tot 4 jaar zijn van harte uitgenodigd voor dit feest.

U kunt verschillende workshops volgen. Zo kunt u met uw baby dansen in een draagdoek, leren hoe u kunt voorlezen met gebaren en kennismaken met Muziek op Schoot. “Draagdoekbaby’s” leren vaak sneller praten omdat zij de visuele ondersteuning hebben van wat ze horen; ze zien de gezichten, de lippen van de personen tegen wie de ouder praat en leren zo mimiek koppelen aan intonatie. Tijdens het dansen kunt u natuurlijk meezingen met de muziek. Uw baby wordt er rustig van en kan zelfs in slaap vallen.
Een verhaal dat ondersteund wordt met gebaren draagt bij aan de taalontwikkeling van een kind en laat kinderen actief deelnemen aan het voorlezen. Bij Muziek op Schoot wordt aandacht besteed aan muziek maken, zingen, bewegen, spelen. Liedjes zingen stimuleert de spraak- en taalontwikkeling van uw kind.

Tijdens het BoekStartFeest kunt u onder andere kennismaken met Voorlezen met gebaren en Mambies Dans

Aan het BoekStartFeest zullen onder andere meewerken: Wapperkids, Leeuwenkuil kunstencentrum, Sam&ko kinderopvang, Mambies Dans en Boekhandel Praamstra Deventer.
Daarnaast is er een informatiemarkt met voorlichting over het belang van voorlezen, taalontwikkeling en plezier in woorden en bewegen. De hele ochtend wordt er voorgelezen in De Gele Verhalenbus en kunnen de kleintjes luisteren naar een leuk, vrolijk of spannend verhaal. Als extraatje kunnen ouders en kinderen deelnemen aan Zingen met Hanneke.

Hieronder vindt u het volledige programma. De toegang is gratis en u hoeft zich niet op te geven.

Klik op de afbeelding voor een vergroting

Reismarkt Mediterranee laat bieb bruisen

Wie afgelopen zaterdag 5 april de bibliotheek nietsvermoedend wilde bezoeken kwam voor een verrassing te staan. Voor de deur stond de bekende Gele Verhalenbus waarin voorgelezen werd voor kinderen. De bibliotheek binnengaand kwam Turkse live muziek je tegemoet of belandde je midden in een optreden van een Turkse volksdansgroep. Iets verder, bij de trap, toonde een Ebru-artiest zijn kunsten en kon je onder zijn leiding met verf en druppeltechniek een eigen schilderij maken.


Doorlopend naar de achterzaal bereikte de bezoeker dan de hoofdactiviteit: een kleine, maar gezellige reismarkt met kramen met luifel gewijd aan de drie landen van deze dag: Spanje, Italie en Turkije. Er stonden organisaties en reizigers die informatie gaven en er was een kraam met tweedehands boeken. In de activiteitenruimte helemaal achterin de bibliotheek werden lezingen gehouden over de drie landen die redelijk tot goed bezocht werden. En centraal, in het midden van de markt, was een kraam van Max10 wereldkeuken waarin kleine hapjes en drankjes uit de drie landen werden verkocht.

"Ik wist van niets," zei een wat oudere man die binnen kwam lopen "Maar het is leuk dat jullie zoiets doen." In plaats van op boekenkasten af te stappen liep hij nu naar de informatiekramen. Ook een Vietnamese studente van Saxion was aangenaam verrast, wat ze eerst in haar net geleerde Nederlands onder woorden probeerde te brengen, maar toen voor het gemak maar snel overging op Engels. "I like it."

Door alle activiteiten en muziek en de andere inrichting was de sfeer die dag totaal anders en leek het even helemaal geen bibliotheek meer, eerder een overdekt marktplein. Zo'n 150 mensen bezochten de reismarkt die dag. Bij een positieve evaluatie is het mogelijk dat het een jaarlijks terugkerend evenement wordt met telkens een ander land of (reis)onderwerp als thema.

 

StOK, luilekkerland voor kinderboekenfan is open

De officiële opening is pas op 17 mei, maar nu al staat de deur met de naam Lijsje Lorresnor open voor publiek. Achter die deur, op de eerste verdieping van de Bibliotheek Centrum, bevinden zich kasten vol met oude kinderboeken. Sommige om te kopen, andere om te lenen en hele kwetsbare om alleen maar ter plekke in te kijken. Het is slechts een deel van de collectie van StOK, Stichting ’t Oude Kinderboek. De rest staat netjes onder de nok op de “Thomas Zolder”. Overigens ook te bezoeken, maar dan wel samen met één van de 25 vrijwilligers van StOK.

Voorproefje
Er wordt nog hard gewerkt aan de inrichting van het ‘kinderboekenleenmuseum’, zoals ze het zelf graag noemen. Toch mag het publiek alvast een kijkje komen nemen. ‘Op die manier komen we er zelf ook een beetje in’ zegt Paula Bömer. Ze is al 14 jaar verbonden aan StOK waar ze nu de positie van interim coördinator vervult. Paula komt mee vanuit Zutphen waar StOK ooit begonnen is. Sinds vorig jaar is de Bibliotheek Centrum de nieuwe plek en dat is even wennen.

De ruimte, die tot voor kort dienst deed als kantoor voor bibliotheekmedewerkers, moest flink onder handen genomen worden. De boeken die geschikt zijn voor de uitleen of ter inzage liggen zijn allemaal ingevoerd in het bibliotheeksysteem zodat ze te vinden zijn via het zoeksysteem van de bibliotheek, de aquabrowser. Elk boek krijgt een etiketje, in het boek zelf en niet op de rug.  ‘Dat tast het uiterlijk van het boek namelijk alleen maar aan en dat is zonde’, vindt Paula Bömer.

Niet zomaar vrijwilliger
Paula is blij dat ze een paar weken de tijd hebben om proef te draaien. Sinds de verhuizing zijn er 10 nieuwe vrijwilligers bijgekomen die allemaal ingewerkt moeten worden. ‘We laten ze eerst een maandje snuffelen en pas dan besluiten we gezamenlijk of iemand voor langere tijd vrijwilliger wordt.’ Vrijwilligers krijgen gedegen ‘les’ in kinderboeken. Het komt namelijk nogal eens voor dat mensen binnenkomen en vragen naar een bepaald boek uit hun jeugd waarvan ze bijvoorbeeld de titel niet meer weten. Vrijwilligers moeten dan wel kunnen doorvragen en weten waar de antwoorden te vinden zijn.

'Oude' vrijwilliger Eef Nulden (7 jaar in touw en meegekomen uit Zutphen) en aspirant-vrijwilliger Anneke Kopuit verwerken boeken die onlangs zijn binnengekomen. De hele collectie van StOK bestaat uit schenkingen en giften.

Anneke Kopuit is een nieuwe vrijwilliger. Ze zit aan het eind van het snuffelperiode ‘en het ruikt goed’, aldus Anneke. Ze heeft altijd al wat met lezen gehad; was vrijwilliger bij diverse bibliotheken en heeft in haar huis een verzameling boeken die behoorlijk uit de kluiten is gewassen. Met kinderboeken heeft ze nog niet veel gedaan maar ze wordt enthousiast van idee om ook dit genre beter te leren kennen. De kans is dan ook groot dat bezoekers haar in de toekomst tegen gaan komen.

Paula Bömer bladert door de map
met vragen van mensen

Openingstijden
Het ‘kinderboekenleenmuseum’ is open als de Bibliotheek Centrum open is. Dat betekent dat boeken ingezien en uitgeleend kunnen worden. Gelegenheid voor het stellen van vragen en het kopen van boeken is er als er een vrijwilliger aanwezig is. Voorlopig zal dat zijn van dinsdag tot en met donderdag tussen 10.00 en 16.00 uur.
Overigens kunt u ook via de mail vragen stellen over kinderboeken. Het mailadres is info@stichtingtoudekinderboek.nl.

Wilt u rechtstreeks bladeren in de catalogus van StOK volg dan deze link.
Alles wat u verder wilt weten over StOK vindt u op www.stichtingtoudekinderboek.nl

-----o0o-----

Lorresnor
Lijsje Lorresnor is niet zomaar een naam die de ruimte van het 'kinderboekenleenmuseum' heeft meegekregen. Er is goed over nagedacht. Lijsje is namelijk de hoofdrolspeelster in het gelijknamige boek van J.M. Selleger-Elout uit 1932. In het verhaal krijgt de 10-jarige arbeidersdochter Lijsje de bijnaam Lorresnor omdat ze 'lorren snort' op de vuilnisbelt, op zoek naar iets waardevols.
Eigenlijk een beetje wat de vrijwilligers van StOK ook doen, snorren door de boeken van anderen. Hoewel ze de schenkingen natuurlijk verre van vuilnis vinden en oprecht blij zijn met alles wat er gedoneerd wordt.

Geen 1 aprilgrap - op naar de duizend medewerkers!

Op 1 april gaat de Bibliotheek Centrum meer open. Van maandag tot en met vrijdag van 9 tot 9. Ruime openingstijden zijn belangrijk. In de nieuwe bibliotheek aan de Stromarkt zelfs zeven dagen per week. Ik schreef er vorige maand al over. Meer open met minder mensen. En dat is geen 1 aprilgrap. Maar het is wel een heel gedoe. Want terwijl we meer open gaan, doen we dat met flink minder betaalde formatie. Want de bibliotheek moet zowel bezuinigen als zich ontwikkelen en vernieuwen en stap voor stap meer en betere diensten leveren aan de burgers van Deventer, jong en oud, in de stad, in wijken en dorpen. Wie stil staat, raakt achterop zeggen ze tegenwoordig, en zo is het maar net. Maar hoe doe je dat in een tijd van bezuinigingen. Waar we ook willen dat alle vestigingen open blijven en ook ruimer open zijn. Dan is de 'enige' bezuinigingspost 'personeel'.

We krimpen op basis van natuurlijk verloop. We hebben al ruim 2 jaar een vacaturestop. Elke collega die vertrekt wordt niet vervangen. Dat zal nog een paar jaar doorgaan, tot we met ca 25% gekrompen zijn. We moeten, zeggen we, dus minder zelf gaan doen en meer teweeg brengen. Ook als bibliotheek zijn we al een tijdje aan 'het kantelen' zoals dat heet. We zitten in een voortdurend proces van aanpassen van onze organisatie. Taken doorschuiven, verminderen en aanpassen, veranderen. Automatisering en digitalisering van werkprocessen helpt een stukje mee. En in toenemende mate zullen we onze gebruikers betrekken bij de werkzaamheden - in de uitleen heet dat: zelfbediening en cashless. En op andere gebieden zijn steeds vaker vrijwilligers en vrijwilligersgroepen actief in en om de bibliotheek. En niet weinig ook.

Al heel wat aan huis gebonden mensen krijgen hun media thuisbezorgd door de vrijwilligers van de 'Bibliotheek aan huis'. Met de ontwikkelingen in de zorg zal dit een groeiende dienstverlening gaan worden waar we tientallen vrijwilligers voor nodig zullen hebben. De VoorleesExpress zorgt dat er elk seizoen 20 weken lang in een gezin wordt voorgelezen.  In zestig tot zeventig gezinnen per jaar. Het project Boekstart zorgt dat baby's, peuters en kleuters lid worden van de bibliotheek en van jongs af aan met verhalen en taal in aanraking komen. Een vrijwilligersgroep verzorgt enthousiast de Boekstart-inloopochtenden. Elke woensdagmiddag lezen vrijwilligers voor in de bibliotheekvestigingen. De groep Theatrale vertellers maakt vertelvoorstellingen en leest voor in de gele verhalenbus die door heel Deventer rijdt. Onze huiskamerbioscoop 'De kleine keizerin' wordt gerund door vrijwilligers die ook buiten openingstijden zorgen dat er films gedraaid worden. Afgelopen jaar keken zo meer dan 230 groepen naar een film naar keuze. Een nieuwe loot aan de bibliotheekstam is ons biebcafé 'Koek en Boek' waar een mix van vrijwilligers, leerlingen van het Volkshuis, stagiaires enz zorgt voor een gastvrije bibliotheek. In de Woonzorgcentra zorgen vrijwilligers voor de uitleen rond de Huiskamerbibliotheken. En naast deze groepen zijn er achter de schermen vrijwilligers op een aantal gebieden die ons ondersteunen bij activiteitenprogramma's en dergelijk. Een speciale groep wordt gevormd door de St. Vrienden van de bibliotheek, die ons helpen en steunen met de opbrengsten uit de verkoopkelder. Het StOK, het kinderboekenleenmuseum, is bij ons komen inwonen en werkt op basis van vrijwilligers. Net als het Huis der Taal die met een tachtigtal vrijwilligers werken. Ook Drtv, die nu bij ons inwoont, werkt met tientallen vrijwilligers. In en om de bibliotheek, en bij de in het bibliotheekgebouw inwonende organisaties zijn er nu al ruim 200 Deventenaren actief.

Kortom, onze organisatie krimpt. Waar mogelijk gaan we minder zelf doen en meer faciliteren.  De gebruikers kunnen het steeds vaker zelf, en kunnen op eigen initiatief activiteiten in en om de bibliotheek gaan oppakken. Daar zijn mooie woorden voor: van co creatie en coproductie tot participatiebibliotheek. De verandering heeft ons de afgelopen jaren geen windeieren gelegd. Er is steeds meer te doen in en om de bibliotheek. In een tijd van financiële krimp en terugloop in de hoek van de schriftelijke media is het aantal leden en bezoekers gegroeid, is het aantal uitleningen en het aantal deelnemers aan activiteitenprogramma's gestegen. De helft van de inwoners van Deventer komt frequent tot zeer frequent in de bibliotheek en ruim 30.000 mensen hebben een pas en lenen actief.

We voorzien een verdere groei in deze richting zowel in het gebruik als in participatie bij het 'runnen' van de bibliotheek. De bibliotheek wordt van heel veel mensen. Misschien wel duizend, dromen we stiekem.

Drtv had onlangs een cartoon bij het bericht over onze ruimere openingstijden.
Zo is de bibliotheek echt van ons allemaal. Wilt u ook een sleutel van de bibliotheek? Laat het ons weten!

Jos Debeij
jos.debeij@obdeventer.nl

Voorlezen met Kikker door studenten Logopedie Windesheim

In dit Bieblog schreven we al eerder over het succes van onze BoekStart inloopochtenden. 
Vorige week hadden we studenten van de opleiding Logopedie Windesheim te gast tijdens het voorlezen in Keizerslanden.

Van hun school kregen ze de opdracht om een workshop interactief voorlezen aan ouders te geven in een bibliotheek. Natuurlijk wilde de Bibliotheek Deventer daar graag aan meewerken en gaf hen de gelegenheid een BoekStart inloopochtend in te vullen. Deze vond plaats op vrijdag 14 maart 2014.

De studenten geven een mini-workshop interactief voorlezen

Ouders en kinderen waren enthousiast en luisterden naar het verhaal van Kikker, die een schat vindt.






Na afloop kon er nog een muts van Kikker, Haas of Varkentje worden geknutseld.

Op verzoek van de studenten en alle ouders hebben we de foto's van die ochtend in een album gezet. Met dank aan collega Jutta voor de prachtige foto's. Als u op de foto's klikt, kunt u ze downloaden. Veel plezier ermee!
De studenten Esther, Larissa, Daphne, Ramona en Kim willen we graag bedanken voor hun inzet en enthousiasme!

Bibliotheek Deventer stelt 'luistercollectie' beschikbaar voor patiënten Deventer Ziekenhuis

Via de bestaande multitmediaschermen aan het bed kunnen patiënten van het Deventer Ziekenhuis sinds medio maart kosteloos genieten van muziek via MuziekWeb en luisteren naar gesproken boeken, kranten en tijdschriften van Stichting Aangepast Lezen (onderdeel van de collectie van de Bibliotheek Deventer).

Luisteren naar een boek of muziek kost minder inspanning dan lezen, en is ook geschikt voor mensen die slecht kunnen zien of moeite hebben met lezen. Met dit aanbod hopen ziekenhuis en bibliotheek het verblijf van patiënten te veraangenamen.

Dat het voorziet in een behoefte blijkt uit een eerste proef met dit concept in het Vlietland Ziekenhuis in Schiedam. Deventer en Groningen volgen nu met de verwachting dat in de toekomst de voorziening verder uitgerold wordt in het land.

Directeur Jos Debeij van de Bibliotheek Deventer en John Verberne, manager Facilitair Bedrijf Deventer Ziekenhuis verrichten samen de opening van het project. Op de foto van links naar rechts: Conny Tool en Karin Barth (de Bibliotheek Deventer), Menno Stein (Stichting Aangepast Lezen), Jos Debeij, Henk Koekoek (Muziekweb), John Verberne, Marian Streppel (Deventer Ziekenhuis)