Stel je voor, het is midden jaren zeventig van de vorige eeuw. Je bent jong, zit op de middelbare school, en weet niet goed wat je worden moet. Ja leraar misschien, maar in welk vak dan? En dan komt de bibliotheekschool op je pad. Voor als je van boeken en lezen houdt. Een opleiding die je naast de typische bibliotheekvakken - verzamelen en ontsluiten van bronnen en opzoeken van informatie - inleidt in alle wetenschapsgebieden en de letterkunde van zowat alle taalgebieden. Voor wie van boeken houdt en trek heeft in een brede algemene ontwikkeling! Mijn keuze was gemaakt.
Bijna veertig jaar verder is er nogal wat veranderd in bibliotheekland. En heel veel heeft te maken met de veranderingen in het medialandschap. Het SCP publiceert om de zoveel jaar een rapport met de resultaten van hun tijdbestedingsonderzoeken. Eind november verscheen
'Met het oog op de tijd'.
Wie dit doorneemt, mag zich de vraag stellen hoe het gesteld is met de toekomst van het boek, of de zogenaamde printmedia. Alle hierna volgende cijfers zijn afkomstig van onderzoeken van het SCP.
In de periode 1975 - 2000 hebben de printmedia behoorlijk wat terrein verloren:
van 6,1 uur per week naar 3,9 uur per week. Hebben radio en televisie veel van die tijd ingepikt of zijn we meer uitgegaan of gaan sporten?
Uit de rapportage in 2006 van het SCP is te zien hoe mediagebruik van generatie op generatie verandert. Goed te zien is de rol die internet - gestart in 1995 - inneemt vooral op het informatieve domein. In 2005 gaat een 65plusser eerder naar Internet om iets te weten te komen dan dat een boek gepakt werd. En ja, bij jongere generaties zijn het vooral televisie en internet die de dienst uitmaken.
En dat terwijl - tot voor een paar jaar terug - elk jaar meer boeken verkocht werden dan het jaar ervoor. Een soort heel duur behang dus. Boekenkasten als trofeeën die toen nog gevuld werden, verdwijnen nu steeds meer uit het woonkamerbeeld. Jonge generaties zijn er niet eens aan begonnen. Het boek, het tijdschrift en de krant, wie de lijn doortrekt ziet waar het kan eindigen.
Dus keek ik reikhalzend uit naar de cijfers die eind november gepubliceerd werden. In een boek, maar ook op de website en via bovenstaande link in pdf. Er wordt weinig papier meer aan verspild. En daarin zit de crux: de informatie is er en wordt gebruikt, maar niet meer in de printvorm. De verhalen en romans zullen blijven, maar steeds vaker in andere vormen. Zoals alleen nog ouwe mensen zoals ik nog cd's hebben. Jonge generaties gebruiken Internet en streamen muziek, waar ze ook zijn. Natuurlijk zijn er uitzonderingen. En ja, de LP is weer aan een opmars begonnen. Maar het gaat dan om een leuke niche en niet om de grote aantallen. En dan de nieuwste cijfers op een rij. De tv die het het beste doet, bij alle generaties, en 65+ staat met kop en schouder bovenaan. De printmedia zijn gezakt naar 2,5 uur tijdbesteding per week, terwijl pc+internet naar 4 uur per week groeit.
In 2011 waren de printmedia dus al gemarginaliseerd ten opzicht van de andere media. Tieners lezen in 2011 nog maar een half uur per week een boek, een krant of een tijdschrift. Natuurlijk: ook de gemiddelde tiener bestaat niet. Er zijn er hier en daar nog te vinden die uren in echte papieren boeken lezen per week. Het worden een soort bezienswaardigheden.
Overigens: ik wil niet laatdunkend doen over het lezen van boeken, kranten en tijdschriften. Het zijn voor mij belangrijke bronnen, goed passend in de categorie 50-64 jaar. En de doelgroep 65+ is in omvang nog jaren een belangrijke en grote groep.
Maar de bibliotheek die voor alle generaties van belang wil zijn, zal toch het roer al een tijdje omgegooid moeten hebben. Door te zorgen dat de digitale bronnen onderdeel van het aanbod worden. En ja, dat doen we als bibliotheken, in toenemende mate hebben we databanken en Ebooks. Via apps zijn die ook beschikbaar op mobiele apparaten. En in toenemende mate zijn er in bibliotheken activiteitenprogramma's die als bron van kennis en cultuur dienen voor jong en oud. Een plek voor verrijking én ontmoeting. In toenemende mate worden bibliotheken voorzien van radio- en tv-studio's. Dat wat er gebeurt kan worden opgenomen, uitgezonden en toegevoegd aan de publieke collectie die teruggekeken en teruggeluisterd kan worden.
De redactie Deventer van RtvOost is onlangs bij ons in komen wonen. In januari komt Drtv inwonen en vanuit de bibliotheek uitzenden. De activiteitenruimte(n) van de bibliotheek, waar steeds vaker allerlei groepen en organisaties uit de stad programma's organiseren, waar cursussen worden gegeven wordt een tv-studio.
Informatie en kennis delen heeft allang nieuwe vormen aangenomen. De boekige bibliotheek wordt een huis van de media en kennisdeling. Voor heel veel mensen, van jong tot oud!
En de bibliothecaris uit de jaren zeventig ziet dat het zo moet zijn, checkt nog even zijn mail en facebook op zijn mobiele telefoon en wenst een iedereen een mediarijk 2014 toe!
Jos Debeij
